آب مروارید (Cataract ) :
آب مروارید یا کاتاراکت به کدورت عدسی طبیعی چشم که در پشت عنبیه و مردمک قرار دارد، گفته می شود. عدسی یا لنز چشم؛ مثل لنز دوربین عکاسی کار می کند و نور را بر روی پرده شبکیه چشم که در عقب چشم قرار دارد، متمرکز می کند. همچنین عدسی چشم طوری نور را متمرکز می کند که هم اشیاء دور و هم اشیاء نزدیک روی شبکیه بیفتد؛ در نتیجه انسان هم دور و هم نزدیک را واضح می بیند. این پدیده را " تطا بق" می گو یند.
عدسی عمدتا از آب و پروتئین ساخته شده است. پروتئین ها به طرز ظریفی قرار گرفته اند که باعث شفافیت عدسی می شود و در نتیجه نور از لابلای آنها عبور می کند. اما با پیشرفت سن؛ بعضی از این پروتئین ها تغییر ماهیت داده و بهم چسبیده و باعث کدر شدن بعضی از نواحی کوچک درعدسی می شوند. این پدیده "کاتاراکت یا آب مروارید" نامیده می شود و با گذشت زمان این نواحی بزرگتر شده و باعث کاهش بینائی می شود.
علل زمینه ای ایجاد آب مروارید
آب مرواريد ناشي از افزايش سن
آب مرواريد ناشي از افزايش سن شايعترين نوع آب مرواريد است درصد زيادي از افراد به آن مبتلا مي شوند و با افزايش سن شيوع آن افزايش مي يابد.
آب مرواريد ناشي از ساير بيماريها
اين نوع آب مرواريد در افرادي كه بيماريهاي مشخص ديگري از جمله ديابت (بيماري قند) دارند ديده مي شود. گاهي بروز آب مرواريد در رابطه با مصرف طولاني مدت بعضي از داروها مثل پرونيزولون مي باشد.
آب مرواريد ناشي از ضربه
گاهي بلافاصله پس از صدمات چشمي و گاهي سالها بعد از آن ديده مي شود.
آب مرواريد مادر زادي
بعضي از بچه ها با آب مرواريد به دنيا مي آيند يا اينكه در كودكي به آن مبتلا مي شوند كه معمولا در هر دو چشم است.
به طور کلی شايعترين علائم آب مرواريد عبارتند از:
تار شدن يا محو شدن بينايي.
حساس شدن به نور:
درخشندگي زياد نور اتومبيل ها در شب، خيرگي و پخش نور چراغها و نور آفتاب، ديدن هاله اطراف چراغها، كاهش ديد در نور شديد آفتاب
كم رنگ شدن يا محو شدن رنگها
دو بيني يا چند بيني (كه با افزايش شدت آب مرواريد وضعيت بدتر مي شود).
افزايش ديد نزديك، تغيير مداوم شماره عينك و يا لنز تماسي.
اين علائم مي تواند ناشي از ساير بيماري هاي چشمي نيز باشد، پس اگر دچار هر يك از اين علائم شديد حتما به چشم پزشك مراجعه كنيد.
برای تشخيص آب مرواريد باید معاینه کامل چشم پزشکی توسط چشم پزشك متخصص انجام شود. براي تشخيص صحيح، معايناتي كه توسط چشم پزشك انجام مي شود شامل موارد زير مي باشد:
۱- اندازه گيري قدرت بينايي
۲-معاینه ظاهر چشم ها
۳- بررسی حرکات چشم ها
۴- معاینه با دستگاه اسلیت لامپ
۵- بررسی واکنش مردمک ها در برابر نور
۶- تونومتري : با اين معاينه فشار چشم اندازه گيري مي شود. افزايش فشار ممكن است علامت گلوكوم (آب سياه) باشد.
۷- گشاد كردن مردمك كه با مصرف قطره هاي چشمي صورت مي گيرد و به چشم پزشك اجازه مي دهد تا تمام قسمتهاي عدسي و شبكيه را كاملا معاينه كند.
۸- سونوگرافی چشمی از نظر بررسی وضعیت پرده شبکیه چشم و تعیین قدرت لنز داخل چشمی
درمان آب مروارید
در مراحل اوليه بعضي از انواع آب مرواريد، وضعيت بينايي با استفاده از عينك ممكن است به طور موقت بهتر شود. دارو، قطره ، ورزش يا عينك مانع بروز يا بهبود آب مرواريد نمي شوند و هنوز جراحي تنها راه درمان است كه شامل خارج كردن عدسي كدر شده و جايگزيني آن با عدسي مصنوعي است.
بسیاری از مردم تصور می کنند که کاهش بینائی جزء لاینفک پیری است؛ در حالی که عمل آب مروارید بسیار آسان، کم خطر و بی درد است. عمل جراحی آب مروارید عملی بسیار موفق است و سالانه حدود ۵/۱ ملیون نفر در امریکا و چند صد هزار نفر در ایران تحت این عمل جراحی قرار می گیرند.
زمان عمل با توجه به نياز و شرايط هر فرد متفاوت است. در افراد مسن كه نياز چنداني به ديد كامل ندارند ممكن است ديرتر نياز به انجام عمل جراحي باشد. به هر حال شما با كمك چشم پزشك در اين زمينه تصميم خواهيد گرفت.
آب مرواريد زماني نياز به جراحي دارد كه اختلال بينايي، انجام فعاليت هاي شغلي يا روزمره مانند رانندگي، مطالعه و تماشاي تلويزيون را مختل كند و نيازي به رسيدن آب مرواريد نيست.
توصيه هاي قبل از عمل جراحي:
۱- پس از تصمیم به انجام عمل آب مروارید، در صورتیکه می خواهید از بیمه در مانی استفاده کنید؛ بهتر است که روز قبل از عمل با در دست داشتن معرفینامه پزشک معالج به اداره بیمه مربوطه مراجعه و معرفینامه برای کلینیک محل عمل دریافت کنید.
۲- در صورتیکه پزشک معالج لازم بداند، یکی دو روز قبل از عمل آزمایشات خون و ادرار را در یکی از درمانگاه ها و یا بیمارستانهای نزدیک محل سکونت خود انجام و جواب آن را روز عمل به کلینیک بیاورید.
۳- روز قبل از عمل استحمام کنید و بهتر است که آقایان صورت خود را اصلاح کنند.
۴-در روز عمل ، خانم ها از آرایش بخصوص آرایش چشم اجتناب نمایند.
۵- حتما در روز عمل، همه داروهائی را که به علت سایر بیماریها مثل قند، فشار خون،ناراحتی قلبی و ..... مصرف می کرده اید، مصرف کنید.
۶- در صورتی که عمل شما در شیفت عصر انجام می گیرد، صبحانه بخورید و در صورتی که در شیفت صبح باشد نیز ،با صلاحدید پزشک می توانید صبحانه بخورید.
۷- شب قبل از عمل، با خيالي راحت استراحت نماييد و هيچگونه استرسی نداشته باشید زیرا عمل خیلی راحت و آسان است.
۸- در روز عمل یک ساعت قبل از عمل به کلینیک مراجعه و پذیرش می شوید.
۹- پس از ورود به بخش لباس مخصوص اتاق عمل می پوشید و پرستار چند بار قطره های گشاد کننده مردمک در چشم شما می ریزد.
۱۰- حدود نیم ساعت بعد به همراه پرستار به اتاق عمل می روید.
۱۱- پس از دراز کشیدن روی تخت اتاق عمل؛ چند بار قطره بی حسی (تتراکایین)در چشمتان چکانده می شود. با ريختن قطره بی حسی ، چشمتان كاملا بيحس ميشود و شما در طول عمل احساس درد نخواهيد كرد.
عمل جراحی آب مروارید :
۱- به آرامی وبا اطمینان خاطر روی تخت عمل دراز بکشید؛ زیرا عمل فوقالعاده راحت و بدون درد است.
۲-با محلول ضد عفونی (بتادین) چشم شما شستشو می شود و لباس یک بار مصرف استریلی روی صورت شما داده می شود و جلوی بینی شما اکسیژن گذاشته مشود تا کاملا راحت باشید.
۳- از طریق برش حدود ۳ میلیمتری، عدسی دچار آب مروارید با انرژی اولتراسوند با ظرافت خرد و تخلیه می شود.
۴- لنز تاشو مصنوعی از همان برش کوچک در چشم کار گذاشته می شود.
۵- چون برش خیلی کوچک است، نیاز به بخیه و پانسمان چشم نیست.
۶- بلافاصله مرخص شده و به منزل برمی گردید.
عمل خیلی راحت تر از آنچه که تصور می کردید، بود!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
دستورات و مراقبت های بعد از عمل كاتاراكت:
۱- بلافاصله بعد از عمل جراحي مرخص خواهيد شد.هنگام مرخص شدن نسخه داروئي خود را تهيه كنيد و قطره هاي چشمي را به طوري كه آموزش مي بينيد استفاده كنيد. در مراجعات بعدي داروهايتان را همراه خود بیاوريد.
۲– پس از عمل جراحي به پشت بخوابيد و از خوابيدن به سمت چشمي كه عمل شده و يا به طرف شكم خودداري كنيد.
۳ – آرام باشيد و از سرفه و عطسه كردن و زورزدن خودداري كنيد.
۴- بلافاصله پس از عمل می توانید غذا بخورید. پرهیز غذائی خاصی ندارید و رژیم غذائی بخصوصی توصیه نمی شود.
۵- به طور معمول ازقطره چشمی کورتون (بتامتازون یا پردنیزولون) هر ۲ ساعت و از قطره چشمی کلرامفنیکل هر ۴ ساعت استفاده کنید.
۶- در صورت تجویز از قرص استازولامید (برای پایین آوردن فشار چشم) هر ۶ تا ۸ ساعت استفاده کنید.
۷- در صورت احساس درد و ناراحتی، از قرص استامینوفن استفاده کنید.
۸- شبها كه به بستر ميرويد نياز به ريختن قطره نيست .
۹- بين دو قطره حداقل ۵ الی ۱۰ دقيقه فاصله بگذاريد.
۱۰ - در موقع خوابیدن؛ روي چشم يك محافظ (شیلد) گذاشته شود و به وسيله چسب ضد حساسيت چسبانده شود .
۱۱ – محافظ تا 3 الی ۴ هفته پس از عمل جراحي هنگام خواب روي چشم شما باشد و در طول روز از عينك آفتابي استفاده كنيد تا چشم شما كمتر اذيت شود زیرا چشم عمل شده نسبت به نور خورشيد حساس است .
۱۲– افزايش اشك ریزش بعداز عمل كاتاراكت طبيعي است. همينطور مقادير كم ترشحات در هنگام بيدار شدن از خواب که باعث می شود مژه ها به هم بچسبد. اين ترشحات را مي توانيد با دستمال تمیز پاک کنید.
۱۳- درد بعد از عمل را مي توان با مصرف استامينوفن كاهش داد. در صورت از بين نرفتن درد به پزشك اطلاع دهيد زيرا ممكن است به دليل افزايش فشار داخل چشم باشد.
۱۴ – كاهش ناگهاني بينائي را بايد به پزشك اطلاع دهيد.
۱۵ – روز بعد از عمل جراحي باید برای معاینه به مطب مراجعه کنید و تا بهبود كامل لازم است كه چندين بار معاينه شوید.
۱۶-ديد شما بلافاصله بعد ازعمل ممكناست كامل نبــاشد ولي بهتدريج بهتر خواهدشد و بعد از يكماه اگر لازم باشد، شماره عينكي براي كارهاي دقيق تجويز خواهد شد.
۱۷-توجه داشته باشيد كه كيفيت بینائی بعد از عمل بستگي به وضعيت شبكيه ، سلامت عصب بینائی و سلامت سایر قسمت های چشم دارد که تدریجا كامل ميشود.
۱۸- لنز داخل چشمي تطابق ندارد، بيمار بايستي موقع انجام كارهاي نزدیگ مثل مطالعه از عینک استفاده نمايند که حدود یک ماه پس از عمل تجویز می شود.
توصيه هاي بعد از عمل جراحي:
پس از عمل جراحي آب مروارید نكات زیر بايد رعایت شود و تا ویزیت بعدی از انجام كارهاي زير خودداري نماييد.
۱ – استفاده از مواد آرايشي براي چشم و اطراف آن
۲ – شستشو و استحمام چشمها
۳ – ورزش و فعاليتهاي سنگين و بلندكردن اجسام سنگين
۴– مالش و دست زدن به چشمها
۵ – سرفه كردن و عطسه كردن
۶ – زورزدن در هنگام اجابت مزاج
۷ – تغيير ناگهاني وضعيت سر
۸- خم شدن سر تا زير كمر و سجده نمودن. به مدت 3 تا ۴ هفته در هنگام نمازخواندن به سجده نرويد بلكه مهر را به پيشاني خود بگذاريد.
۹ – خوابيدن به طرف شكم و يا چشم عمل شده
۱۰ – شستن سر و صورت با شامپو بعد از ویزیت روز اول پس از عمل جراحي و با صلاح پزشك بلامانع است .
۱۱ – در صورت داشتن بینائی کافی رانندگي و تماشای تلویزیون و کار با کامپیوتر تا جائی که شما را خسته نکند، بلامانع است.
۱۲ – بعد از آنكه به شما اجازه استحمام داده شد از ورود آب به داخل چشم به مدت ۳ تا۴هفته خودداري كنيد. در موقع استحمام از مالش چشم ها جداُ بپرهیزید.
در صورت بروز علائم زير با پزشك تماس بگیرید :
۱- کاهش بینائی نسبت به روز های قبل
۲– درد چشم و اطراف آن كه با مسكن تجويز شده برطرف نشود
۳ –افزايش قرمزي ،تورم و ترشح چشمها
۴-شروع ناگهاني درد بالاي كاسه چشم «ناحيه ابروها» و سردرد مداوم
۵- مشاهده هاله رنگي اطراف چراغها
۶-ديدن نورهاي درخشان در ميدان بينائي يا نورهاي صاعقه مانند
۷ – حركت نقاط سیاه رنگ در جهات مختلف در ميدان بينائي
